VARIOUS

Moataz Rageb, aka DJ Disco Arabesquo, neemt ons op deze bijzondere verzamelplaat mee in een uniek stukje Arabische muziekgeschiedenis. In onder andere Egypte bloeide in de jaren ’70 en ’80 de cassettecultuur, wat leidde tot een explosie aan muziek. Arabische klassieke invloeden werden vermengd met westerse stijlen als funk, disco en (synth)pop, wat uiteindelijk het kenmerkende Jeel-geluid voortbracht. Doordat muziek voor een breed publiek toegankelijk werd, kregen zowel professionele als amateurmuzikanten de ruimte om op te nemen en hun werk te verspreiden. Deze compilatie neemt je niet alleen mee door de tijd, maar legt ook Moataz’ persoonlijke ontdekkingsreis door Arabische en Egyptische funk, disco en boogie vast, terwijl het tegelijkertijd context biedt bij deze rijke muzikale periode. Zo is er bijvoorbeeld het nummer Afifa El Hawa van een van de eerste Egyptische funkbands, Al Massrieen. Niet alleen is het ontzettend aanstekelijk, maar wie zich verdiept in Egyptische (en andere) film, zal hun muziek ook herkennen uit diverse soundtracks. Ook Rezq El Ein van Mostafa El Sakke springt eruit: een Libisch volksverhaal over “Kamah water” (woestijntruffelwater), dat helende eigenschappen voor de ogen zou hebben. Geproduceerd door de Libische producer Hamied El Shaeri laat deze track goed horen wat wordt bedoeld met het proto-Jeel-geluid. Dankzij zowel persoonlijke als informatieve liner notes van Moataz krijgt de plaat nog meer diepgang. Ayam El Disco is een prachtig, met liefde gecureerd stukje Arabische muziekgeschiedenis en simpelweg ontzettend mooi. Perfect om thuis te draaien: om te chillen én om op te dansen. Een stukje Disco Arabesquo in je huiskamer! (Lotte Hurkens)

Achter de schermen met... DJ Disco Arabesquo (Moataz Rageb)

Op 3 april verscheen Ayam El Disco (‘Disco Dagen’), een compilatieplaat samengesteld door Moataz Rageb, aka DJ Disco Arabesquo. Een aantal jaar geleden bracht hij al de eerste, hooggeprezen compilatie uit: Sharayet El Disco. Moataz spendeerde jaren aan het verzamelen van zeldzame Arabische cassettes uit de jaren ’80 en ’90. In die periode bloeide de cassettecultuur, onder andere in Egypte, en maakte de Arabische muziek een soort revolutie door. Moataz ging op zoek om deze muzikale geschiedenis te ontdekken en in kaart te brengen, wat uiteindelijk resulteerde in het terugkerende feest Disco Arabesquo - en nu dus de compilatieplaat Ayam El Disco. In zijn studio, omringd door dozen en stapels cassettes, vertelt hij ons over Disco Arabesquo en Ayam El Disco. (Door: Lotte Hurkens)

Van droom naar dansvloer

De origin story van DJ Disco Arabesquo begint bij Moataz’ ontdekking van het nummer “Do You Love Me?” van Bendaly Family, dat hij tegenkwam op YouTube. Dit nummer bracht voor hem twee werelden samen: westerse disco/funk en Arabische muziek uit zijn jeugd. “Ik wilde eigenlijk weten: heeft er zoiets bestaan als Arabische disco?", vertelt hij. "Na die track had ik zelfs een droom dat ik in een disco in de jaren ’80 in Caïro stond te dansen. Toen ik wakker werd, dacht ik: dat was zó vet.”

Hij begon met het organiseren van Arabische disco-avonden, die al snel uitgroeiden tot succesvolle, uitverkochte Disco Arabesquo-nachten. Tegelijkertijd begon hij intensief te ‘diggen’ naar Arabische muziek uit de jaren ’70 en ’80, vooral via cassettes. Tijdens reizen, onder andere naar Egypte, vond hij muziekcollecties, waaronder een groot cassette-archief in een magazijn. Dit leidde uiteindelijk tot de compilatiealbums Sharayet El Disco en nu Ayam El Disco, waarbij hij niet alleen muziek selecteert, maar ook restaureert, digitaliseert en contextualiseert.

De cassette als muziekrevolutie

In de jaren ’80 en ’90 groeide de cassette uit tot een revolutionair medium in Egypte. Er waren meer dan 400 labels actief, vrijwel allemaal gericht op cassettes. In veel huishoudens stond de cassettespeler centraal in de woonkamer. Cassettes waren niet alleen betaalbaar, maar ook eenvoudig te kopiëren, waardoor muziek uitbrengen toegankelijk werd, zelfs voor amateurmuzikanten. Globale invloeden als disco, funk en synthpop werden opgenomen in de Arabische muziekcultuur en droegen bij aan de ontwikkeling van het proto-jeelgeluid.

Disco zonder discotheek

Moataz’ interesse in Arabische funk en disco uit de jaren ’80 werd aangewakkerd door die droom waarin hij in een discotheek in Caïro stond te dansen. Toch was er in Egypte nauwelijks sprake van een echte clubcultuur. Het drinken van alcohol en bepaalde aspecten van het nachtleven sloten niet altijd aan bij de normen en waarden in de Arabische wereld, mede gevormd door religie. Moataz, die ook socioloog is, legt uit: “Glocalisation: iets wat globaal is, krijgt lokaal een andere vertaalslag.” Dat gold ook voor disco. Niet zozeer in clubs, maar juist in de context van familiebijeenkomsten, verjaardagen en bruiloften. De hoes van Ayam El Disco weerspiegelt dit: een collage van foto’s van de bruiloft van Moataz’ ouders.

Vandaag de dag

Veel muziek uit de jaren 70' en 80 van de Arabische cassetterevolutie ligt inmiddels te verstoffen. Moataz spoort deze op, digitaliseert het en brengt het opnieuw onder de aandacht. Doordat veel Egyptische en Arabische labels zich vooral op vernieuwing richtten, zijn grote delen van hun catalogi nooit gedigitaliseerd; sommige labels bezitten zelfs de originele masters niet meer van muziek waarvan ze wél de rechten hebben. Zoals Moataz zegt: “Na ongeveer veertig jaar begint de kwaliteit van cassettes drastisch achteruit te gaan en op een gegeven moment verdwijnt de muziek zelfs.” Het gaat dus om muziek uit de jaren ’70 en ’80 die dreigt te verdwijnen, terwijl er nauwelijks instituties zijn die deze muziek, en daarmee een stuk culturele geschiedenis, actief bewaren. Vaak komt het neer op liefhebbers zoals Moataz.

Daarnaast wordt Arabische muziek opnieuw onder de aandacht gebracht via dansavonden. Zowel witte Nederlanders als de Arabische diaspora vinden hun weg naar deze feesten. Moataz merkt ook op: “Arabische muziek heeft internationale allure gekregen,” mede dankzij platforms als TikTok. Voor veel jonge luisteraars opent dit een deur naar Arabische muziek. “Dat betekent dat de muziek goed en een universele taal spreekt.”

Ayam El Disco

Na jarenlang diggen, verzamelen en luisteren heeft Moataz een rijk landschap aan Arabische muziek blootgelegd. Met de compilatie Ayam El Disco geeft hij daar vorm aan: een verzameling parels die door de jaren heen zijn ontstaan en samen een bruisende muziekgeschiedenis laten zien.